Ζωντανός Υποτιτλισμός και Διερμηνεία προφορικού σε γραπτό λόγο - 5 αλήθειες

(Σημείωση περί πνευματικών δικαιωμάτων στο τέλος της ανάρτησης.)

Η ATLAS E.P. σε συνεργασία με την Prosvasis - Εργαστήριο Έρευνας και Καινοτομίας στην Καθολική Προσβασιμότητα φέρνουν στην επιφάνεια τον κοινωνικό αντίκτυπο του ECOS 2024 για να ανοίξουν τη συζήτηση της σχέσης της επιστήμης με το κοινό.

Το καλοκαίρι του 2024, η Prosvasis φιλοξένησε το διεθνές συνέδριο ECOS για τη διερμηνεία του προφορικού λόγου σε γραπτό κείμενο (STTI) και τον ζωντανό υποτιτλισμό (live CC), φιλοξενώντας εξέχουσες προσωπικότητες του χώρου και προσκαλώντας το ελληνικό κοινό να γνωρίσει αυτές τις νέες για την Ελλάδα υπηρεσίες, οι οποίες εισήχθησαν και εφαρμόζονται επαγγελματικά στην Ελλάδα από την ATLAS E.P.

Οι υπηρεσίες παρέχονται από την ATLAS E.P. από το 2017 οπότε και εφαρμόστηκαν πειραματικά και εγκρίθηκαν σε περιβάλλον τεχνών από τους ίδιους τους χρήστες και το 2021 σε περιβάλλον συνεδρίων από το Ίδρυμα Κωφών Ελλάδος, και έκτοτε έχουν εφαρμοστεί σε πλειάδα συνεδρίων και εκδηλώσεων για σκοπούς ενημέρωσης, εκπαίδευσης και ψυχαγωγίας.

Προκειμένου να εισαγάγουμε τον κόσμο και τα μέσα σε αυτές, σε συνεργασία με την Prosvasis κοινοποιούμε με αυτήν την ανάρτηση πληροφορίες που βοηθούν το κοινό και τους επαγγελματίες να ξεχωρίζουν τις υπηρεσίες και τα σχετικά προϊόντα για να τις διεκδικούν, να συζητούν για αυτές και να εκπαιδεύονται σε αυτές αναπαράγοντας σωστές, αληθείς και επιστημονικές πληροφορίες.

Τα παρακάτω αποτελούν θέσεις της ATLAS E.P. και της Prosvasis βάσει επιστημονικής γνώσης και πρακτικής εφαρμογής.

1. Τι είναι το STTI;

Η Διερμηνεία Προφορικού σε Γραπτό λόγο είναι μια υπηρεσία που έχει σχεδιαστεί πρωτίστως για την εξυπηρέτηση κωφών και βαρήκοων ανθρώπων προσφέροντάς τους ισότιμη πρόσβαση στο περιεχόμενο του προφορικού λόγου.

2. Πώς γίνεται το STTI;

Η Διερμηνεία Προφορικού σε Γραπτό λόγο παρέχεται με δύο τρόπους. Ο ένας τρόπος είναι η επαναπληκτρολόγηση (Retyping). Σε αυτήν την περίπτωση, ο διερμηνέας ακούει τον προφορικό λόγο, διερμηνεύει στο μυαλό του σε γλώσσα εύκολη και κατανοητή, με σωστή σύνταξη και λόγο που τηρεί τους κανόνες του γραπτού λόγου, στη συνέχεια γράφει τη διερμηνεία του, εφαρμόζει μαζί με βοηθούς επιμέλεια και εμφανίζει το τελικό αποτέλεσμα στο κοινό.

Ο άλλος τρόπος είναι η επανεκφώνηση (Respeaking). Σε αυτήν την περίπτωση, ο διερμηνέας ακούει τον προφορικό λόγο, διερμηνεύει στο μυαλό του σε γλώσσα εύκολη και κατανοητή, με σωστή σύνταξη και λόγο που τηρεί τους κανόνες του γραπτού λόγου, και εκφωνεί τη διερμηνεία του σε λογισμικό αναγνώρισης ομιλίας που έχει εκπαιδεύσει με σχετικό λεξιλόγιο και με τη φωνή του. Το λογισμικό εμφανίζει το κείμενο, το οποίο δέχεται μετέπειτα επιμέλεια και εμφανίζεται στο κοινό.

3. Σε τι διαφέρει από τον υπερτιτλισμό και τον υποτιτλισμό;

Ο υπερτιτλισμός ενέχει προετοιμασία του περιεχομένου. Για παράδειγμα, υπερτιτλισμό έχουμε σε μια θεατρική παράσταση που βασίζεται σε σενάριο. Ο υπερτιτλισμός μπορεί να συνδυαστεί με το STTI όταν οι παραστάσεις έχουν εναλλαγές και αυθορμητισμό, δηλαδή όταν το κείμενο δεν είναι σταθερό. Παράδειγμα αυτού είναι οι παραστάσεις stand-up comedy και οι παραστάσεις με ελεύθερο κείμενο. 

Το STTI είναι μια μέθοδος που χρησιμοποιείται μεν στον ζωντανό υποτιτλισμό, όμως δεν είναι κάθε υπηρεσία STTI υποτιτλισμός. Για να θεωρηθεί το αποτέλεσμα του STTI ζωντανός υποτιτλισμός, θα πρέπει να ικανοποιεί ακόμη και ζωντανά τους κανόνες του υποτιτλισμού. Οτιδήποτε δεν ακολουθεί τους κανόνες υποτιτλισμού, δεν θεωρείται επαγγελματικός υποτιτλισμός. Παρομοίως, το respeaking και το retyping είναι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για ζωντανό υποτιτλισμό, αλλά και για STTI. Όμως, μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε περιβάλοντα εκτός υποτιτλισμού.

4. Σε τι διαφέρει από τα λογισμικά speech to text;

Τα λογισμικά αναγνώρισης ομιλίας αποτελούν εργαλείο του διερμηνέα και όχι λύση, παρά μόνο εάν το περιεχόμενο είναι τυπικό, επαναλαμβανόμενο, τεχνικής φύσης, με στόχο την πιο άμεση και γρήγορη ενημέρωση και όχι την αξιοπιστία και την παρακολούθηση όγκου περιεχομένου. Το αποτέλεσμα ενός τέτοιου εργαλείου δεν μπορεί να θεωρείται ασφαλής λύση ταυτόχρονης εκπαίδευσης και ενημέρωσης. Επιπλέον, το γεγονός ότι δεν υφίσταται ανθρώπινη επεξεργασία το καθιστά συχνά μη αναγνώσιμο όχι μόνο για το κωφό και το βαρήκοο, αλλά και για το ακούον κοινό. Τέλος, η αλόγιστη χρήση του λογισμικού χωρίς διερμηνέα αποτελεί καταπάτηση των δικαιωμάτων για ισότιμη επικοινωνία, δηλαδή επικοινωνία που επιτρέπει την πρόσβαση στον άνθρωπο με συνυπολογισμό παραμέτρων που σχετίζονται με την προσβασιμότητα, όπως της ταχύτητας ανάγνωσης, της σωστής γραφής της γλώσσας, της αξιόπιστης μεταφοράς της πληροφορίας, της αποτύπωσης στοιχείων ήχου κ.ά.

5. Πού χρησιμεύει το STTI;

Εδώ και πολλά χρόνια γίνονται συζητήσεις για τη χρησιμότητα του STTI στην Ελλάδα και την απουσία της υπηρεσίας. Η ανάγκη έχει δηλωθεί και το αίτημα έχουν διεκδικήσει κατά καιρούς φορείς όπως η Ομοσπονδία Κωφών Ελλάδος, το Εθνικό Ίδρυμα Κωφών και η Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία. Η πρώτη επίσημη πιλοτική εφαρμογή της υπηρεσίας σε συνεδριακό περιβάλλον στην Ελλάδα έγινε μάλιστα εν μέσω COVID σε εκδήλωση του Εθνικού Ιδρύματος Κωφών.

Σήμερα, η υπηρεσία χρησιμοποιείται στο θέατρο, σε συναυλίες (αποτυπώνοντας ζωντανά τον ήχο), σε συνέδρια, σε εκπαιδευτικά προγράμματα σημαντικών φορέων που απασχολούν κωφούς εργαζόμενους, ακόμα και σε πολιτικές ομιλίες, από εκπαιδευμένους επαγγελματίες της ATLAS E.P.

Κρίνεται εξαιρετικά χρήσιμη για ζωντανά τηλεοπτικά προγράμματα, όπως έκτακτα δελτία ειδήσεων ή και άλλα ζωντανά/ενημερωτικά προγράμματα, καθώς και σε περιπτώσεις στις οποίες το περιεχόμενο δεν μπορεί να αποδοθεί εύκολα και κατανοητά στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα, για παράδειγμα σε βαθιά επιστημονικά περιβάλλοντα εξειδίκευσης.

Τέλος, έρευνες και η εμπειρία μας δείχνουν ότι η συγκεκριμένη υπηρεσία μπορεί να είναι χρήσιμη σε ακόμα περισσότερους ανθρώπους καθώς η γραπτή μορφή του περιεχομένου βοηθά στην καλύτερη κατανόηση των λεγομένων, όπως για παράδειγμα με την περαιτέρω αναπαραγωγή του από τυφλοκωφούς ανθρώπους. Επιπλέον, παρέχεται ένας εναλλακτικός τρόπος εκπαίδευσης στη γλώσσα, π.χ. για ανθρώπους που η μητρική τους γλώσσα δεν είναι η Ελληνική. Τέλος, άνθρωποι με εγγενείς μαθησιακούς ακόμα και νοητικούς περιορισμούς μπορούν να επωφεληθούν από τη συγκεκριμένη υπηρεσία.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ: Οποιαδήποτε χρήση ή αναδημοσίευση των παρακάτω στοιχείων θα πρέπει να αναφέρεται ρητά στην πηγή τους, καθώς τα παραπάνω προστατεύονται από τον νόμο περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Ως κάτοχοι ορίζονται η ATLAS E.P. και η Prosvasis